Norad taler med to tunger

Norad finansierer to ordningar som er klare døme på ekskludering av urfolk i Latin-Amerika. NOMA (Norad’s program for master studies) og NUFU (Nasjonalt program for utvikling, forsking og utdanning). Ordningane, som har eit samla budsjett på heile 640 millionar over fire år, skal styrkja utviklinga av høgare utdanning i Sør og skapa samarbeid mellom institusjonar i Nord og Sør. Krava om engelsk ekskluderer særskild urfolk i Latin-Amerika frå å delta i denne kunnskapsutvekslinga. Svært få urfolk kan engelsk. Samstundes ser ein tendens til at engelskopplæring vert verdsett framfor eige morsmål, då engelsk gir betre høve til internasjonale studium og arbeid. Norad taler med to tunger når dei flaggar urfolksrettar høgt, men har samstundes støtteordningar i Noreg som i praksis ekskluderer urfolk frå å delta. Dermed motarbeider dei morsmålsopplæring lokalt gjennom eit einsidig fokus på engelsk i høgare utdanning. Norad og norske høgare utdanningsinstitusjonar bør leggja til rette for at også spansk kan nyttast som arbeidsspråk i NOMA/NUFU. Spansk er vanleg 1. eller 2. språk for urfolk i Latin-Amerika, og dersom språket i større grad kunne nyttast i høgare utdanning internasjonalt, vil dette styrkja opplæring i eige morsmål framfor engelsk.

Norad har gitt klart utrykk for at morsmålsundervisning er både økonomisk og pedagogisk suverent og at Noreg held fram med å arbeida for at utviklingsland prioriterer utdanning på eige språk. SAIH er glade for at Norad set fokus på tospråkleg opplæring, men ønskjer å utfordra dei til å sjå dette i samanheng med eit integrert utdanningssystem.

Praksis i høgare utdanningssystem er med på å hindra gjennomføring av tospråkleg opplæring mange stader i verda. I Bolivia har urfolksrørsla dei seinare år hatt sterkt fokus på tospråkleg interkulturell utdanning. Motstanden mot opplæring på urfolksspråk er sterk frå mange foreldre og lærarar. Argumentasjonen er at engelskundervisning bør prioriterast framfor morsmålet, då det vil gi betre høve framover. Svært mange i Bolivia har ein draum om å studera ved utanlandske universitet, som ofte vert sett på som betre enn dei nasjonale. Då vert engelsk sett på som eit meir relevant språk enn eige morsmål. Dersom satsinga på tospråkleg utdanning skal få meir gjennomslag, må satsinga inn i høgare utdanning i mykje større grad, nasjonalt og internasjonalt. Engelsk kan ikkje lenger vera einaste rådande språk som gir høve til å delta i internasjonale utdanningsprogram.

NOMA og NUFU-ordningane er eit klart døme på den ekskluderinga som i praksis skjer av urfolk frå å delta i høgare utdanning og forsking internasjonalt. Dei som kan engelsk i Bolivia i dag, tilhøyrer i hovudsak overklassen i samfunnet og ikkje urfolksgrupper. Urfolk vil derfor som hovudregel ikkje kunne delta i ei utdanningsutveksling med norske institusjonar og forskarar. Samstundes går norske institusjonar og forskarar glipp av viktig kunnskap frå Bolivia. I ein ny evalueringsrapport av NOMA og NUFU peiker partnarar i Sør på at urfolksperspektiv ikkje vert sett på som relevant i programma. SAIH oppmodar Norad om å legga til rette for at spansk kan nyttast som arbeidsspråk i NOMA/NUFU-samarbeid og gje urfolk i Latin-Amerika høve til å delta.

Arnhild Helgesen er programrådgiver og Runar Myrnes Balto er leder i SAIH

Les innlegget til Hilde Thyness i Bistandsaktuelts nettutgave: http://www.bistandsaktuelt.no/Kommentar/Arkiv+Kommentarer/Morsm%C3%A5l+%E2%80%93+suverent+for+l%C3%A6ring.161203.cms